პაციენტის უფლებები პენიტენციურ სისტემაში

ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, ისარგებლოს საჭირო სამედიცინო მომსახურებით;
პენიტენციურ დაწესებულებაში ბრალდებულის/მსჯავრდებულის მიღებისთანავე მოწმდება მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა;
ბრალდებულის/მსჯავრდებულის სამედიცინო მომსახურება ხორციელდება პენიტენციური ჯანდაცვის სტანდარტის შესაბამისად,
ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში ქვეყანაში დადგენილი სამედიცინო მომსახურებისთვის განსაზღვრული მოთხოვნების დაცვით;
ბრალდებულისთვის/მსჯავრდებულისთვის ხელმისაწვდომია პენიტენციურ დაწესებულებაში ნებადართული, მინისტრის ბრძანებით დამტკიცებული ბაზისური მედიკამენტების ნუსხის შესაბამისად საჭირო სამკურნალო საშუალებები;დასაბუთებული მოთხოვნის შემთხვევაში,
ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, სამსახურის გენერალური დირექტორის ნებართვით, საკუთარი სახსრებით მოიწვიოს პირადი ექიმი;
თუ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის მკურნალობა არ შეიძლება განხორციელდეს პატიმრობის/თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების საექიმო-სამედიცინო პუნქტში, იგი შეიძლება გადაყვანილ იქნეს პენიტენციური დეპარტამენტის დაქვემდებარებაში არსებულ ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში ან საერთო პროფილის საავადმყოფოში;
პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პირი სარგებლობს პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ყველა უფლებით.

პენიტენციური ჯანდაცვის განვითარება

გაიზარდა ჯანდაცვის ბიუჯეტი;
ევროპის საბჭოს მხარდაჭერით დამტკიცდა პენიტენციური ჯანდაცვის სტანდარტი, რომელიც განსაზღვრავს იმ მომსახურებათა ჩამონათვალს, რომელსაც სახელმწიფო მიაწვდის ბრალდებულს/მსჯავრდებულს;
წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის მხარდაჭერით მთელ სისტემაში დაინერგა პირველადი ჯანდაცვის მოდელი;
გაიზარდა ექიმის პროფესიული დამოუკიდებლობის ხარისხი;
დანერგილია სამედიცინო რეფერალის ელექტრონული მოდული;
ინტენსიური გახდა თანამშრომლობა სამოქალაქო სექტორის კლინიკებთან;
დაინერგა ონლაინ კლინიკის მოდელი, რომელიც შესაძლებლობას იძლევა; ბრალდებულებს/მსჯავრდებულებს გაეწიოთ ექიმ-სპეციალისტთა კონსულტაციები დისტანციურად;

მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის, უსაფრთხო გამოყენებისა და ეფექტურობის უზრუნველყოფის მიზნით შემუშავებულია ბაზისური მედიკამენტების ნუსხა;

პენიტენციურ სისტემაში მოქმედებს სუიციდის პრევენციის პროგრამა, რომელიც მიზნად ისახავს პენიტენციურ დაწესებულებებში სუიციდისკენ მიდრეკილ ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა გამოვლენას; მათთვის ჰოლისტურ პრინციპებზე დაფუძნებული დახმარების მიწოდების ხელშეწყობას და, შედეგად, სუიციდით გამოწვეული სიკვდილიანობის შემცირებას;

პენიტენციურ სისტემაში, როგორც №18 ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში, ისე პენიტენციური დაწესებულებების სამედიცინო პუნქტებში, განახლდა სამედიცინო აპარატურა და ინვენტარი;

პენიტენციურ დაწესებულებებში არსებულ რენტგენის კაბინეტებში დამონტაჟდა რენტგენის გამაციფრულებელი მოწყობილობები, რამაც მომსახურების მიღება სწრაფი და ეფექტური გახადა;

№18 სამკურნალო დაწესებულებაში ფიზიოთერაპიისა და რეაბილიტაციის ახალი მეთოდი დაინერგა. მეთოდი უნიკალურია იმ მხრივ, რომ არაინვაზიური მინიმალური მექანიკური ზემოქმედებით შესაძლებელი ხდება სხეულის ღრმადმდებარე სტრუქტურების სტიმულაცია, რაც მკვეთრად აუმჯობესებს ქსოვილებში მეტაბოლურ პროცესებს, რითაც მიიღწევა მყარი სამკურნალო ეფექტი.

პენიტენციური ჯანდაცვის ძირითადიპ რინციპები

პენიტენციურ დაწესებულებაში განთავსებული ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ხელმისაწვდომობა სამედიცინო მომსახურებაზე – ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უნდა ჰქონდეს ექიმთან შეუზღუდავი კონტაქტის უფლება, რაც გულისხმობს დაწესებულების სამედიცინო პერსონალის მიერ ბრალდებულის/მსჯავრდებულის დაწესებულებაში მოხვედრისთანავე მონახულებას, სათანადო გამოკითხვას, გარეგან დათვალიერებას (დაზიანებების აღწერას, ასეთის არსებობის შემთხვევაში) და, საჭიროებისამებრ, სამედიცინო გამოკვლევების, მკურნალობისა და რეაბილიტაციის პროცესის დაგეგმვას;

პენიტენციურ დაწესებულებაში განთავსებული ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ეკვივალენტური სამედიცინო მომსახურება – დაწესებულების სამედიცინო პერსონალი უნდა უზრუნველყოფდეს მკურნალობის, მოვლის და რეაბილიტაციის იმავე სტანდარტს, რაზეც ბრალდებულებს/მსჯავრდებულებს ხელი მიუწვდებათ სამოქალაქო ჯანდაცვის სექტორში. დაწესებულების სამედიცინო პერსონალი უნდა აკმაყოფილებდეს სახელმწიფოში არსებულ სამედიცინო მომსახურების სტანდარტებს. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ფსიქიატრიული მომსახურების მიწოდებას, რადგან დაწესებულების პოპულაციაში ფსიქიკური აშლილობების რისკი მკვეთრად მეტია;

პენიტენციურ დაწესებულებაში განთავსებული ბრალდებულისაგან/მსჯავრდებულისაგან ინფორმირებული თანხმობის მიღება და კონფიდენციალობის დაცვა – ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უნდა მიეწოდოს სრული ინფორმაცია სამედიცინო კვლევების, მკურნალობის, მისი პროგნოზის შესახებ. ბრალდებულს/მსჯავრდებულს აქვს უფლება, მისი ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაცია განიხილოს ნათესავებთან ან სხვა ექიმთან. ბრალდებულს/მსჯავრდებულს აქვს უფლება, უარი განაცხადოს მკურნალობაზე. ბრალდებულის/მსჯავრდებულის შესახებ სამედიცინო ინფორმაცია კონფიდენციალურია;

პრევენციული ზომების გატარება – დაწესებულების სამედიცინო პერსონალის ფუნქცია არ შემოიფარგლება მხოლოდ ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა მკურნალობით, არამედ მოიცავს მათ ფსიქოსოციალურ დახმარებას და პროფილაქტიკური ღონისძიებების გატარებას. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ჰიგიენის, გადამდები დაავადებების, სუიციდის პრევენციის, ძალადობის აღკვეთის საკითხებს, ასევე, სოციალური და ნათესაური კავშირების შენარჩუნებას;

ჰუმანიტარული თანადგომა – ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა შორის უნდა იყოს იდენტიფიცირებული მოწყვლადი კატეგორიები, რომელთაც განსაკუთრებული მხარდაჭერა ესაჭიროებათ. ყურადღება უნდა გამახვილდეს ქალებზე, დედათა და ბავშვთა საკითხზე, არასრულწლოვან ბრალდებულებზე/მსჯავრდებულებზე და მათზე, ვისაც ფსიქიკური აშლილობა აღენიშნებათ;

პროფესიული დამოუკიდებლობა – დაწესებულების სამედიცინო პერსონალის მიერ მათი მოვალეობის შესრულებისას დაწესებულების ადმინისტრაციის მხრიდან ჩარევის დაუშვებლობა – სამედიცინო პერსონალი პროფესიული მოვალეობის განხორციელებისას დამოუკიდებელია და ხელმძღვანელობს მხოლოდ სამედიცინო კრიტერიუმების გათვალისწინებით;

პროფესიული კომპეტენცია – დაწესებულების სამედიცინო პერსონალი დამატებით უნდა იყოს აღჭურვილი სათანადო ცოდნით და უნარებით, რათა მოახდინოს სამედიცინო პრაქტიკის ადაპტირება პატიმრობით/თავისუფლების აღკვეთით გამოწვეული რისკფაქტორების მიმართ;

ინტეგრაცია – პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების სისტემის ჯანდაცვა ინტეგრირებული უნდა იყოს ეროვნული ჯანდაცვის სისტემაში, რათა მისმა იზოლირებამ საფრთხე არ შეუქმნას სამედიცინო მომსახურების ხარისხს და ხელმისაწვდომობას.

სამედიცინო სერვისებზე ხელმისაწვდომობა

სისტემაში დანერგილია პირველადი ჯანდაცვის (პჯდ) მოდელი. თითოეულ დაწესებულებაში ექიმისა და ექთნისგან შემდგარი პჯდ გუნდი ემსახურება მათზე მიმაგრებული კონტინგენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დროულ და ადეკვატურ მართვას;

პენიტენციურ დაწესებულებებში საექიმო-სამედიცინო პუნქტებში სტანდარტის შესაბამისად მოწყობილია სასტერილიზაციო ოთახები და აღჭურვილია თანამედროვე სადიაგნოსტიკო და სარეაბილიტაციო აპარატურით (ულტრასონოგრაფი, რენტგენოგრაფი და რენტგენის გამაციფრულებელი, დენტალური რენტგენის აპარატი, ვიზიოგრაფი, ფიზიოთერაპიის აპარატი, ექოკარდიოგრაფი, ტრანსკრანიალური ელექტრო სტიმულატორი, ღრმა ოსცილაციის აპარატი, ორარხიანი კომბინირებული თერაპიის აპარატი, ელექტროთერაპია და ულტრაბგერითი თერაპია, ჰოლტერის აპარატი და სხვ.);

ყველა ბრალდებულისთვის/ მსჯავრდებულისთვის ხელმისაწვდომია ექიმ-ფსიქიატრის მომსახურება;

პენიტენციურ დაწესებულებებში ფუნქციონირებს თანამედროვედ აღჭურვილი სტომატოლოგიური კაბინეტები, სადაც ხელმისაწვდომია თერაპიული, ორთოპედიული და ქირურგიული მომსახურება;

პენიტენციურ სისტემას ემსახურება სამოქალაქო სექტორის სხვადასხვა პროფილის ექიმ-სპეციალისტი;

ფუნქციონირებს თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისად აღჭურვილი სტაციონარი (№18 მსჯავრდებულთა და ბრალდებულთა სამკურნალო დაწესებულება);

პაციენტთა უზრუნველყოფა სამკურნალო საშუალებებით ხდება პენიტენციური ჯანდაცვის ბაზისური მედიკამენტების ნუსხის ფარგლებში;

პენიტენციურ სისტემაში არსებული კვების სტანდარტი დამტკიცებულია საქართველოს იუსტიციის მინისტრისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2019 წლის 6 მარტის №388-№01-18/ნ ერთობლივი ბრძანებით. სულ განსაზღვრულია 11 მიზნობრივი რაციონი/კვებითი რეჟიმი, რომლებიც განსხვავდება ერთმანეთისგან როგორც დაწესებულების ტიპის მიხედვით, ისე მსჯავრდებულთა/ბრალდებულთა ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით. აღნიშნული ნორმები შემუშავებულია კვალიფიციური ექიმ-დიეტოლოგების მიერ და სრულად აკმაყოფილებს საჭირო მოთხოვნებს როგორც კალორაჟისა და გრამაჟის, ისე ნივთიერებათა შემადგენლობისა და თანაფარდობის თვალსაზრისით.

სახელმწიფო პროგრამები პენიტენციურ სისტემაში

პენიტენციური ჯანდაცვის პერსონალი უზრუნველყოფს მკურნალობის, მოვლის და რეაბილიტაციის იმავე სტანდარტს, რაზეც პაციენტებს ხელი მიუწვდებათ სამოქალაქო ჯანდაცვის სექტორში.

პენიტენციურ სისტემაში ხორციელდება შემდეგი სახელმწიფო პროგრამები:

C ჰეპატიტის მართვის სახელმწიფო პროგრამა;

ტუბერკულოზის მართვის სახელმწიფო პროგრამა;

აივ-ინფექცია/შიდსის მართვის სახელმწიფო პროგრამა;

დიაბეტის მართვის სახელმწიფო პროგრამა;

თირკმლის ჩანაცვლებითი თერაპია (დიალიზი);

ეგზოპროთეზირების და სმენის აპარატების პროგრამა;

სახელმწიფო პროგრამებით გათვალისწინებული სხვა სამედიცინო სერვისები.

C ჰეპატიტისმართვისსახელმწიფოპროგრამა

ვირუსული C ჰეპატიტის პრევენციის, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროგრამა პენიტენციურ სისტემაში დაიწყო 2014 წლის იანვრიდან.საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 20 აპრილის №169 დადგენილებით დამტკიცდა C ჰეპატიტის მართვის პირველი ეტაპის ღონისძიებების უზრუნველყოფის თაობაზე სახელმწიფო პროგრამა, რომელიც პენიტენციურ სისტემაში ამოქმედდა 2015 წლის აგვისტოდან. პაციენტთა მკურნალობაში ჩართვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს „C ჰეპატიტის ელიმინაციის სახელმწიფო გეგმის გადაუდებელი/პირველი ეტაპის ღონისძიებების C ჰეპატიტის მკურნალობის ქვეკომპონენტში პაციენტთა ჩართვის უფლების განმსაზღვრელი კომისია“;

ანტივირუსული მკურნალობის კომპონენტში ჩართვის მექანიზმი იდენტურია სამოქალაქო სექტორში არსებულ მექანიზმთან. პაციენტთა მკურნალობა მიმდინარეობს ახალი მედიკამენტით – სოფოსბუვირითა და ველპატასვირით;

პროგრამით მოსარგებლეები არიან პენიტენციურ დაწესებულებაში განთავსებული ბრალდებულები/მსჯავრდებულები, საქართველოს მოქალაქეობის დამადასტურებელი დოკუმენტის არქონის მიუხედავად;

აღსანიშნავია, რომ ბრალდებულებს/მსჯავრდებულებს სათანადო კვლევების და მკურნალობის ღირებულებას სრულად უნაზღაურებს სახელმწიფო.

ტუბერკულოზის მართვის სახელმწიფო პროგრამა

პენიტენციური სისტემა ჩართულია ტუბერკულოზთან ბრძოლის სახელმწიფო პროგრამაში და ყველა ის სერვისი, რაც მიეწოდება ტუბერკულოზით დაავადებულ პაციენტს სამოქალაქო სექტორში (გამოკვლევები; მკურნალობის ტაქტიკა; მედიკამენტები), ხელმისაწვდომია პენიტენციურ დაწესებულებაში მყოფი პაციენტებისთვისაც;

№18 ბრალდებულთა და მსჯავრდებულთა სამკურნალო დაწესებულებაში ფუნქციონირებს ორი – ამბულატორიული და სტაციონარული განყოფილება, რომლებიც ემსახურება ტუბერკულოზის სენსიტიური და რეზისტენტული ფორმებით დაავადებულ პაციენტებს. პაციენტები სეპარირებული არიან დაავადების ფორმის მიხედვით;

დაწესებულებაში ხელმისაწვდომია ისეთი გამოკვლევები, როგორიცაა: სპირომეტრია, ულტრასონოგრაფია, აუდიომეტრია, რენტგენოგრაფია;

რეგისტრირებულ ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა დაავადების მართვა ხორციელდება ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ მოწოდებული რეკომენდაციებისა და ქვეყანაში აღიარებული უახლესი გაიდლაინების და პროტოკოლების შესაბამისად.

ანალიზატორი

პენიტენციური ჯანდაცვის სისტემაში ფუნქციონირებს ბაქტერიოლოგიური ლაბორატორია, სადაც 2015 წლიდან შესაძლებელია ტუბერკულოზის დიაგნოსტირება სწრაფი მოლეკულური კვლევის უახლესი, სრულად ავტომატიზებული ტესტის (XPERT MTB/RIF) საშუალებით. ლაბორატორიის მეშვეობით შეიძლება 2 საათში ერთდროულად მოხდეს Mtuberkulosis-ის დიაგნოსტირება და რიფამპიცინის მიმართ რეზისტენტობის განსაზღვრა;Xpert MTB/RIF ტესტი გამოიყენება ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფთან როგორც ფილტვის, ისე ფილტვგარეშე ტუბერკულოზის დიაგნოსტირებისთვის;

2015 წლიდან კიდევ ერთი სიახლეა ტუბერკულოზის მკურნალობის პროცესში – პენიტენციურ სისტემაში მიმდინარეობს ტუბერკულოზის რთული ფორმების მკურნალობა სამოქალაქო სექტორის ადეკვატური მკურნალობის მეთოდით ახალი თაობის მედიკამენტებით – ბედაქილინით და ლინეზოლიდით.

აღსანიშნავია, რომ პენიტენციურ დაწესებულებებში მოხვედრილ ყველა ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უტარდება სამედიცინო შემოწმება. სავალდებულო სამედიცინო შემოწმება მოიცავს ტესტს ტუბერკულოზზე, რომელიც პერმანენტულად ხორციელდება დაწესებულებაში ყოფნის მთელი პერიოდის განმავლობაში. აღნიშნული ტესტი-სკრინინგი ხელს უწყობს დაავადების დროულ გამოვლენას.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ 2013 წლიდან დღემდე პენიტენციურ სისტემაში ტუბერკულოზით გარდაცვალების არცერთი შემთხვევა არ დაფიქსირებულა.

აივ-ინფექცია/შიდსის სახელმწიფო პროგრამა

აივ-ინფექცია/შიდსის მართვის პროგრამის მოსარგებლეები არიან პატიმრობისა და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებებში მყოფი პირები, იდენტიფიკაციის დამადასტურებელი ოფიციალური დოკუმენტის არქონის მიუხედავად. ისინი უზრუნველყოფილი არიან მედიკამენტებითა და მკურნალობის პროცესში ეროვნული გაიდლაინითა და პროტოკოლით განსაზღვრული საჭირო სამედიცინო მომსახურებით.

სახელმწიფო პროგრამის მოსარგებლე ბრალდებულები/მსჯავრდებულები მკურნალობის პროცესში საჭიროებისამებრ უზრუნველყოფილნი არიან კლინიკურ-ლაბორატორიული და დაიგნოსტიკური კვლევებით, მედიკამენტებით, შესაბამისი პროფილის ექიმ-სპეციალისტთა კონსულტაციით, მსგავსად სამოქალაქო სექტორში მკურნალობაში ჩართული პაციენტებისა.